Yangiliklar
Gripp — har yili qaytib keluvchi xavfli mehmon
Gripp — har yili qaytib keluvchi xavfli mehmon
Har yili kuz va qish mavsumida bizga tanish bo‘lgan bir “mehmon” qaytib keladi — bu gripp. Ba’zida odamlar uni oddiy shamollash deb qabul qilishadi, lekin aslida gripp — bu o‘tkir virusli nafas yo‘llari kasalligi bo‘lib, u butun dunyoda har yili millionlab odamlarni kasallantiradi. Ko‘plab hollarda u yengil kechsa-da, ba’zi guruhlar uchun (bolalar, keksa yoshdagilar, homilador ayollar va surunkali kasalliklarga chalinganlar) u juda xavfli bo‘lishi mumkin.
Gripp virusi va uning turlari
Grippni keltirib chiqaruvchi viruslar Influenza viruslari deb ataladi. Ular tuzilishiga ko‘ra A, B, C (va hayvonlarda uchraydigan D) turlariga bo‘linadi.
- A tipi — eng xavfli va o‘zgaruvchan turi. U nafaqat odamlarda, balki qushlar, cho‘chqalar, otlar va boshqa hayvonlarda ham uchraydi. A tipi viruslar pandemiyalar keltirib chiqargan. Masalan, 1918-yildagi “Ispan grippi” (H1N1), 2009-yildagi “cho‘chqa grippi” (H1N1pdm09) shular jumlasidan.
- B tipi — asosan odamlarda uchraydi. U A tipiga qaraganda barqarorroq, ammo ba’zida yirik epidemiya keltirib chiqarishi mumkin. B tipi viruslar “Victoria” va “Yamagata” liniyalariga bo‘linadi.
- C tipi — yengil shamollashga o‘xshash kasallik keltirib chiqaradi, odatda katta epidemiyalarni yuzaga keltirmaydi.
- D tipi — chorvachilik hayvonlarida uchraydi, odamlar uchun xavfli emas.
Virus qanday yuqadi?
Gripp virusi asosan havo-tomchi yo‘li bilan tarqaladi. Bemor yo‘talganda, aksirganda yoki hatto gapirganda ham virusli mikrotomchilar havoga chiqadi. Ular havoda bir necha daqiqa saqlanib, sog‘lom odamning burun yoki og‘iz shilliq qavatiga tushganda infeksiya yuz beradi.
Shuningdek, virus maishiy yo‘l bilan — qo‘l orqali, eshik tutqichlari, telefon, transport uskunalari kabi buyumlar orqali ham yuqishi mumkin. Shuning uchun shaxsiy gigiyena juda muhim.
Kasallik belgilari
Grippning yashirin (inkubatsion) davri odatda 1–3 kun. Belgilari kutilmaganda, to‘satdan paydo bo‘ladi:
- Tana haroratining 38–40°C gacha ko‘tarilishi
- Kuchli bosh og‘rishi, holsizlik
- Mushak va bo‘g‘imlarda og‘riq
- Tomoq og‘rishi, yo‘tal
- Burun bitishi yoki oqishi
- Ba’zida ko‘ngil aynishi, ishtahaning yo‘qolishi
Agar bemor to‘g‘ri davolanmasa yoki immunitet past bo‘lsa, bronxit, pnevmoniya, yurak va buyrak kasalliklari kabi asoratlar paydo bo‘lishi mumkin.
Gripp va shamollash o‘rtasidagi farq
Ko‘pchilik grippni oddiy shamollash bilan aralashtirib yuboradi. Aslida, grippda isitma keskin ko‘tariladi, tanada og‘riq kuchli bo‘ladi va bemor butunlay holsizlanadi. Oddiy shamollash esa asta-sekin boshlanadi, harorat odatda 37–37,5°C atrofida bo‘ladi va ahvol uncha og‘irlashmaydi.
Oldini olish choralari
Grippdan himoyalanishning eng samarali usuli — har yili vaksina olish. Gripp virusi doimiy o‘zgarib turadi, shuning uchun vaksina tarkibi har mavsum yangilanadi.
Bundan tashqari, quyidagi oddiy qoidalarga amal qilish muhim:
- Qo‘llarni tez-tez sovun bilan yuvish;
- Xonalarni shamollatish va nam tozalash;
- To‘g‘ri ovqatlanish va vitaminlarga boy mahsulotlar iste’mol qilish;
- Kasal odamlar bilan yaqin aloqadan saqlanish;
- Yo‘tal yoki aksa urayotganda og‘iz va burunni salfetka yoki tirsak bilan yopish.
Grippda o‘z-o‘zicha davolanish xavfli. Isitma tushiruvchi, og‘riq qoldiruvchi va antiviral dori vositalari faqat shifokor nazorati ostida qabul qilinishi lozim. Eng muhim narsa — tinch dam olish, suyuqlik ko‘p ichish va organizmga yuklamaslik. Antibiotiklar esa faqat bakterial asorat bo‘lgandagina foydali bo‘ladi.
Gripp — beparvo qarash mumkin bo‘lmagan, tez tarqaluvchi va jiddiy asoratlar keltiruvchi kasallikdir. Har yili yangi shtammlar paydo bo‘lib, tibbiyot tizimidan ham, aholidan ham hushyorlikni talab qiladi. Shuning uchun gripp mavsumida o‘z sog‘lig‘ingizni asrang, vaksina oling va gigiyena qoidalariga qat’iy rioya qiling.
Sog‘lom hayot — bu ongli himoya!
Sanepidqo’mita Jizzax viloyat boshqarmasi
Epidemiologiya bo’limi mudiri Sh. Haydarov
So’ngi yangiliklar